Autorstwa Dżamper – Praca własna, oparta o: POL Zabrze dzielnice 2021.svg, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=134820566
Zabrze Makoszowy – charakterystyka dzielnicy
Makoszowy to południowa dzielnica Zabrza, wpisana w granice miasta 1 kwietnia 1951 r. Zajmuje 8,84 km², co stanowi około 7 % powierzchni Zabrza. W 2015 r. zameldowanych było tu 2 138 mieszkańców, a gęstość zaludnienia wynosiła zaledwie 241,86 os./km² – najmniej w mieście. Teren leży na wysokości 236 m n.p.m. na Wyżynie Katowickiej i sąsiaduje z lasami, stawami oraz rzeką Kłodnicą wraz z dopływami Kochłówką i Czarniawką. Dominują domy jednorodzinne, a pas zieleni oddziela zabudowę od głównych dróg tranzytowych.
Szybkie fakty
- Powierzchnia: 8,84 km²
- Ludność: 2 138 osób (2015)
- Gęstość: 241,86 os./km²
- Nadmorskie położenie: 236 m n.p.m.
- Strefa numeracyjna: 032
- Kod pocztowy: 41‑811
Położenie i środowisko przyrodnicze
Makoszowy rozciągają się pośród kompleksu leśnego będącego naturalnym korytarzem ekologicznym między Bytomiem a Gliwicami. Rzeka Kłodnica, meandrująca przez dzielnicę, pełni funkcję naturalnego regulatora mikroklimatu. Jej dolina tworzy ciąg stawów i starorzeczy, w których występują czaple siwe, perkozy oraz bóbr europejski. Gleby brunatne i bielicowe sprzyjają roślinności bagiennej, a luźna zabudowa chroni siedliska płazów.
Rzeka Kłodnica i lasy
Kłodnica płynie tu szerokim korytem, które okresowo rozlewa się po łąkach nadrzecznych. Lasy mieszane, głównie sosnowo‑dębowe, pokrywają przeszło 40 % powierzchni dzielnicy. Liczne ścieżki rowerowe i dydaktyczne prowadzą do rezerwatu przyrody „Las Makoszowski”, gdzie można spotkać ponad 150 gatunków roślin naczyniowych.
Historia rozwoju
Osada powstała w XVI w. i do połowy XIX w. miała rolniczy charakter. Przełom nastąpił, gdy Górnośląski Okręg Przemysłowy rozszerzył zasięg o południowe rubieże Zabrza. W 1906 r. ruszyła pierwsza ściana wydobywcza węglowej kopalni, która przez dziesięciolecia kształtowała rytm życia mieszkańców. Po III powstaniu śląskim obszar trafił do Polski, lecz linia graniczna przebiegała tuż przy zakładowej bramie.
Najtragiczniejsze wydarzenie
28 sierpnia 1958 r. pożar metanowo‑pyłowy zajął podziemny poziom 300 m. Zginęło 72 górników, a 87 odniosło ciężkie obrażenia. Katastrofa ta została największą tragedią powojennego górnictwa w Polsce i przyczyniła się do udoskonalenia procedur bezpieczeństwa w całym regionie.
Górnictwo i dziedzictwo przemysłowe
Zakład górniczy w Makoszowach zatrudniał w szczytowym roku 1988 ponad 10 000 pracowników, a roczne wydobycie przekroczyło 5,13 mln t. Pokłady eksploatowane były na głębokościach 660 m i 850 m. Obszar górniczy obejmował 28,4 km² i przecinał go system uskoków: Diagonalny (zrzut 70‑100 m), Knurowski (≈110 m) oraz Saara (170‑240 m). Grubość warstw węgla dochodziła do 3,3 m, a nachylenie wynosiło 0‑35°.
Geologia i złoża
Makoszowy leżą na północno‑zachodnim skraju Niecki Głównej. Występują tu warstwy orzeskie (miąższość do 756 m), rude (680‑720 m) i siodłowe (175‑220 m). Zasoby udokumentowano już w 1890 r., gdy pierwsze rozpoznawcze korytarze poprowadzono z sąsiedniej kopalni. Zastosowanie systemu ścianowego od 1925 r. podniosło efektywność i ograniczyło rozproszoną eksploatację.
Demografia i zabudowa
Zabudowę tworzą głównie parterowe i piętrowe domy jednorodzinne z ogrodami. Zachodnia część dzielnicy posiada siatkę ulic o układzie szachownicowym. Średnia powierzchnia działki to 700 m². Wschód zajmują tereny poprzemysłowe i poldery retencyjne. Struktura wiekowa ludności pokazuje przewagę grupy 40‑59 lat (37 %) nad grupą 0‑19 lat (18 %) i seniorami 60+ (23 %).
Zabudowa jednorodzinna
Niska intensywność zabudowy umożliwia tworzenie przydomowych ogrodów deszczowych, które odciążają kanalizację burzową i podnoszą bioróżnorodność. Gęstość zieleni osiedlowej przekracza 30 % powierzchni działek, co sprzyja retencji wód opadowych i obniża efekt miejskiej wyspy ciepła.
Infrastruktura i transport
Przez Makoszowy biegnie ważny węzeł drogowy, gdzie krzyżują się trasy o znaczeniu krajowym. Dzielnica posiada bezpośredni zjazd na arterię łączącą Górny Śląsk z Małopolską oraz trasę północ‑południe. Linia kolejowa towarowa obsługuje zakłady przemysłowe, natomiast połączenia autobusowe łączą mieszkańców z centrum Zabrza co 20 min w godzinach szczytu.
Drogi i komunikacja publiczna
- Przystanki autobusowe: 4 główne pętle, 12 kursów w dni robocze na każdej linii.
- Długość dróg gminnych: 24 km, w tym 6 km ścieżek rowerowych.
- Najbliższa stacja kolejowa: 3,5 km w kierunku północnym.
Perspektywy rozwoju
Po zamknięciu kopalni w 2016 r. dzielnica przeszła etap transformacji. Tereny pogórnicze stanowią rezerwę pod inwestycje o niskiej uciążliwości. Studium uwarunkowań zakłada tworzenie parków przemysłowych bazujących na technologiach zielonej energii. Sieć ciepłownicza, dotąd zasilana węglem, przechodzi konwersję na układ hybrydowy oparty na pompach ciepła oraz odzysku energii z biogazu.
Plan zagospodarowania wprowadza również pas ochronny wzdłuż koryta Kłodnicy, co pozwala zachować bioróżnorodność i minimalizować ryzyko powodziowe. Dodatkową korzyścią jest potencjał turystyczny. Pobliskie sztolnie, szyby i zabytkowa wieża wyciągowa mogą stać się elementem Szlaku Zabytków Techniki.
Rozbudowa infrastruktury rekreacyjnej – w tym trasa rolkarska o długości 5 km oraz centrum edukacji ekologicznej w dawnej lampowni – przyciąga nowych mieszkańców, dla których liczy się spokój, dostęp do zieleni i dobra komunikacja z aglomeracją. Dzięki temu Makoszowy, mimo przemysłowego dziedzictwa, rozwijają się jako jedna z najbardziej zielonych i kameralnych części Zabrza.
Dodane przez Mikołaj Czarnecki
Doświadczony dziennikarz portalu Nowiny Zabrzańskie. Specjalizuje się w tematyce lokalnej Zabrza i regionu Górnego Śląska. Pasjonat spraw społecznych, kulturalnych i historycznych miasta.
