Budżet partycypacyjny Zabrze to realny sposób, by zamienić pomysł mieszkańców w konkretną inwestycję – od zielonych skwerów i przejść dla pieszych po place zabaw, siłownie pod chmurką czy małą infrastrukturę sportową. W praktyce to wydzielona część finansów miejskich, o której przeznaczeniu decydują sami zabrzanie, zgłaszając propozycje i później na nie głosując. Model ten wzmacnia zaangażowanie społeczne i sprawia, że pieniądze „pracują” tam, gdzie potrzeby są najlepiej rozpoznane lokalnie.
Czym jest budżet partycypacyjny w Zabrzu i dla kogo
W Zabrzu budżet partycypacyjny (częściej oficjalnie nazywany budżetem obywatelskim) to cykliczny proces, w którym mieszkańcy proponują zadania do sfinansowania ze środków miasta, a następnie wybierają je w publicznym głosowaniu. Uprawniony do udziału jest każdy mieszkaniec Zabrza, a osoby poniżej 13. roku życia głosują za zgodą opiekuna – to ważny gest włączania młodzieży do współdecydowania o przestrzeni publicznej. Dzięki temu głos każdej dzielnicy ma realny wpływ na miejskie inwestycje, a wygrane projekty stają się elementem oficjalnego planu zadań do realizacji.
Jak działa proces: od pomysłu do realizacji
Proces zwykle składa się z czterech etapów: złożenie wniosku przez mieszkańca lub grupę mieszkańców, weryfikacja formalno-prawna przez urząd, głosowanie powszechne i realizacja zwycięskich projektów przez jednostki miejskie. Na etapie weryfikacji kluczowe jest sprawdzenie zgodności z prawem, realności kosztorysu i – co często bywa zapominane – stanu własności. Projekty infrastrukturalne muszą dotyczyć nieruchomości będących własnością Miasta (lub Skarbu Państwa, jeśli pozostają we władaniu miasta). Po zatwierdzeniu listy, mieszkańcy głosują na projekty ogólnomiejskie i dzielnicowe, a następnie miasto wpisuje zwycięskie zadania do planu realizacyjnego.
Pula ogólnomiejska i dzielnicowa – jak planowane są środki
Budżet jest dzielony na pulę ogólnomiejską (projekty służące całemu Zabrzu) oraz pule dzielnicowe, tak aby zrównoważyć potrzeby różnych części miasta. Historycznie miasto przeznaczało na proces kilka milionów złotych rocznie; w jednej z edycji informowano o łącznej kwocie 6,6 mln zł, z czego 1 mln zł przypadało na projekty ogólnomiejskie. To dobry punkt odniesienia przy konstruowaniu kosztorysu – zbyt wysoki budżet pojedynczego zadania ograniczy liczbę możliwych realizacji, zbyt niski może nie wystarczyć na sensowny zakres.
Zaangażowanie mieszkańców – co mówią liczby
Skuteczność budżetu partycypacyjnego zależy od frekwencji i jakości zgłaszanych pomysłów. W XI edycji odnotowano ponad 21 tys. ważnych kart do głosowania, z czego zdecydowana większość została oddana elektronicznie. To dowód, że kanały online upraszczają udział i poszerzają dostępność. Duże zainteresowanie przekłada się na większą konkurencję między projektami, dlatego dopracowany opis problemu i jasne uzasadnienie korzyści społecznych są dziś ważniejsze niż kiedykolwiek.
Zasady, o których musisz pamiętać przy składaniu wniosku
Poza oczywistą zgodnością z prawem i strategicznymi dokumentami miasta, warto pamiętać o kilku powtarzających się wymogach: konieczności korzystania z aktualnych formularzy, braku projektów dwuletnich (czyli takich, których realizacja wymagałaby więcej niż jednego roku budżetowego), czy też zebraniu listy poparcia – zwykle wymagana dla zadań ogólnomiejskich. Najczęstszą przyczyną odrzucenia projektu bywa nieuregulowana własność terenu lub niedoszacowanie kosztów eksploatacji po zakończeniu inwestycji. Dlatego już na etapie koncepcji przewiduj również utrzymanie (serwis, sprzątanie, energia) i wpisz je w uzasadnienie.
Co nowego i co dalej: zmiany zasad oraz harmonogramy
Proces bywa udoskonalany – w 2025 roku prowadzono konsultacje potencjalnych zmian regulaminu, zapraszając mieszkańców do opiniowania. Dodatkowo kwestie dotyczące budżetu obywatelskiego i finansów miasta pojawiają się w porządku obrad Rady Miasta, co wpływa na szczegóły kolejnych edycji (terminy, kwoty, zasady). Warto śledzić miejskie komunikaty i uchwały, bo to one ostatecznie „uszczelniają” ramy najbliższej odsłony procesu.
Jak zwiększyć szanse projektu – wskazówki praktyka (EEAT)
Po pierwsze, pokaż realny problem i policzalny efekt: zamiast „ładny skwer”, opisz, ile osób skorzysta, jak poprawi się bezpieczeństwo lub zdrowie mieszkańców, i jak zmieni się dostępność (np. seniorzy, dzieci). Po drugie, pogłęb lokalną diagnozę: dołącz mini-analizę potrzeb dzielnicy, wskaż alternatywy, a następnie uzasadnij, dlaczego Twój wybór ma najwyższy stosunek kosztów do korzyści. Po trzecie, wyprzedź weryfikację formalną: sprawdź własność działki, miejscowy plan, ewentualne uzgodnienia branżowe, koszty utrzymania i trwałość. Po czwarte, pracuj nad poparciem: zorganizuj sąsiedzkie konsultacje, zbierz podpisy, przygotuj prostą grafikę i komunikat do social mediów. Po piąte, pisz „dla wyborcy”: klarowny tytuł, konkret w opisie, zdjęcie/lokalizacja i czytelny budżet – tak, by głosujący w kilka sekund zrozumiał sens i skalę.
FAQ – szybkie odpowiedzi
Kto może głosować? Każdy mieszkaniec Zabrza, a osoby poniżej 13 lat – za zgodą opiekuna.
Gdzie się głosuje? Najwygodniej elektronicznie na miejskiej platformie do głosowania (e-głosowanie), a alternatywnie w wyznaczonych punktach.
Kiedy składać wnioski? Terminy wyznacza coroczny harmonogram; obserwuj komunikaty miasta i Rady Miasta, bo konsultacje i sesje decyzyjne determinują szczegóły kolejnej edycji.
Dodane przez Mikołaj Czarnecki
Doświadczony dziennikarz portalu Nowiny Zabrzańskie. Specjalizuje się w tematyce lokalnej Zabrza i regionu Górnego Śląska. Pasjonat spraw społecznych, kulturalnych i historycznych miasta.
